Namaz vakitleri güneşin gökyüzündeki konumuna göre hesaplanır: öğle güneşin en yüksek noktayı geçmesiyle, akşam batışla girer; imsak ve yatsı ise güneşin ufkun belirli bir açı altında olmasına göre belirlenir. Diyanet, imsak için güneşin ufkun 18°, yatsı için 17° altında olmasını esas aldığını açıklamıştır; takvimlerde bunlara "temkin" denen ihtiyat payları eklenebilir. İki uygulamanın farklı saat göstermesinin nedeni çoğu zaman bu açılar, ikindi için seçilen görüş ve dakika ayarlarıdır.
Beş vakit güneşin hangi konumuna bağlı?
| Vakit | Neye göre belirlenir? |
|---|---|
| İmsak (sabah namazı) | Tan yerinin ağarmaya başlaması: güneş ufkun belirli bir açı altındadır |
| Güneş | Güneşin doğuşu; sabah namazının vakti burada sona erer |
| Öğle | Güneşin en yüksek noktayı (zeval) geçmesi |
| İkindi | Bir cismin gölgesinin, öğle anındaki gölgesine ek olarak kendi boyuna (ya da iki katına) ulaşması |
| Akşam | Güneşin batışı |
| Yatsı | Akşam kızıllığının ve aydınlığının kaybolması: güneş yine ufkun belirli bir açı altındadır |
Öğle ve akşam tartışmasız biçimde hesaplanır. Farklar esas olarak imsak, yatsı ve ikindide ortaya çıkar.
İmsak ve yatsı: güneşin açısı
Şafak tam olarak ne zaman başlar ve ne zaman kaybolur? Bu soruya farklı kurumlar farklı açılarla cevap verir. Uluslararası alanda en çok kullanılan yöntemler şunlardır:
| Yöntem | İmsak açısı | Yatsı açısı |
|---|---|---|
| Müslüman Dünya Birliği | 18° | 17° |
| ISNA (Kuzey Amerika) | 15° | 15° |
| Mısır | 19,5° | 17,5° |
| Ümmü'l-Kura (Mekke) | 18,5° | akşamdan 90 dakika sonra (Ramazan'da 120) |
| UOIF (Fransa) | 12° | 12° |
Diyanet ise imsak için 18° ölçütünü benimsediğini, yatsı için güneşin ufkun 17° altına inişini esas aldığını açıklamıştır. Diyanet'in açıklamasına göre 1982'den önce imsak için 19° ve bir temkin payı kullanılıyordu. Açı ne kadar büyükse imsak o kadar erken, yatsı o kadar geç olur.
Dikkat çeken bir nokta: Diyanet'in açıkladığı açılar, Müslüman Dünya Birliği yönteminin açılarıyla (18° ve 17°) aynıdır. Yine de iki kaynağın sonuçları, temkin payları ve yuvarlamalar nedeniyle birkaç dakika farklı çıkabilir. Bu yüzden aynı açıları seçmek iyi bir başlangıçtır, ama tek başına yeterli değildir: son eşitleme dakika ayarıyla yapılır.
Temkin nedir?
Temkin, hesaplanan vakte eklenen ya da çıkarılan birkaç dakikalık ihtiyat payıdır. Bir şehrin doğusu ile batısı arasındaki fark, yükseklik ve hesaplamadaki küçük sapmalar bu payla karşılanır. Takvimler arasındaki farkların bir kısmı açıdan değil, temkinden kaynaklanır. Örneğin Fazilet takvimi ile Diyanet takvimi arasındaki imsak farkı, büyük ölçüde temkin uygulamasıyla açıklanır.
Konum ve yükseklik neden önemli?
Güneş doğudan batıya ilerlediği için aynı ilin doğusu ile batısı arasında vakitler birkaç dakika farklılaşabilir. Geniş illerde il merkezinin vaktini kullanmak, ilçenizde küçük ama sürekli bir fark yaratır; Diyanet'in sitesinin ilçe bazında vakit vermesinin nedeni de budur. Yükseklik de güneşin doğuş ve batış anını etkiler: dağlık bir yerde ufuk farklıdır. Bu yüzden cihazınızda konumu olabildiğince hassas girmek, sonradan yapacağınız dakika ayarlarını azaltır.
İkindi: asr-ı evvel ve asr-ı sani
İkindi vakti için iki görüş vardır. İmam Ebû Yûsuf, İmam Muhammed ve diğer üç mezhebe göre ikindi, bir cismin gölgesi (öğle anındaki gölge hariç) kendi boyuna ulaşınca girer: buna asr-ı evvel denir. İmam Ebû Hanîfe'ye göre ise gölgenin boyun iki katına ulaşması gerekir: asr-ı sani. Aradaki fark mevsime göre değişir ve çoğu zaman yarım saati aşar.
Diyanet takvimi ikindiyi asr-ı evvel esasına göre verir. Pratik sonucu şudur: uygulamalarda ikindi ayarı genellikle "Şafii/standart" ve "Hanefi" diye adlandırılır; Diyanet takvimine yakın sonuç için çoğu zaman "standart" (asr-ı evvel) ayarı gerekir, Hanefi ayarı ise ikindiyi daha geç gösterir. Hangi vakitte kılacağınız konusunda caminizin hocasına danışın.
Yüksek enlemler ve Avrupa'da yaz geceleri
Almanya'nın kuzeyi, Hollanda, Belçika ya da İskandinavya gibi bölgelerde yaz aylarında güneş ufkun 17-18° altına hiç inmeyebilir. Bu gecelerde imsak ve yatsı astronomik olarak hesaplanamaz ve özel kurallar devreye girer: geceyi bölümlere ayırmak, en yakın "normal" günü esas almak gibi.
Türk toplumu için önemli bir gelişme: Avrupa'nın ileri enlemleri için, Avrupa'daki kuruluşların katılımıyla hazırlanan ortak bir takvim 2022'de Köln'de Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından tanıtılmış ve 2023'ten itibaren uygulanacağı duyurulmuştur. Bu takvimde yatsı vaktinin şer'î gecenin üçte birinden sonraya kalmaması esas alınmış, imsak için de aynı ölçü gözetilmiştir. Avrupa'da yaşıyorsanız caminizin bu takvimi kullanıp kullanmadığını sorun.
İki uygulama neden farklı saat gösteriyor?
- Farklı yöntem: 15° ile 18° arasındaki fark, imsakta yarım saati bulabilir.
- İkindi ayarı: asr-ı evvel mi, asr-ı sani mi?
- Temkin: bir takvim birkaç dakika ihtiyat payı ekler, öteki eklemez.
- Konum: il merkezi mi, ilçe mi, yoksa tam koordinat mı?
- Yüksek enlem kuralı: yazın Avrupa'da farklı kurallar çok farklı sonuçlar verir.
- Yuvarlama ve saat dilimi: dakikaya yuvarlama ya da yanlış ayarlanmış bir yaz saati.
Cihazınızı Diyanet takvimine ya da caminize uyarlamak
- Referansı belirleyin: Türkiye'deyseniz Diyanet'in resmî sitesi namazvakitleri.diyanet.gov.tr il ve ilçe bazında haftalık, aylık ve yıllık vakitleri verir; Almanya, Hollanda, Fransa, Belçika gibi ülkeler de seçilebilir. Avrupa'da caminizin takvimini esas alın.
- Yakın bir yöntem seçin: açıları Diyanet'in açıkladığı değerlere en yakın olan yöntemle (örneğin 18°/17°) başlayın ya da açıları elle girin.
- İkindi ayarını kontrol edin: referans takvimin asr-ı evvel mi asr-ı sani mi kullandığına bakın.
- Birkaç gün karşılaştırın: beş vakti yan yana yazın ve her vakit için sabit farkı not edin.
- Farkı dakika olarak girin: her vakti ayrı ayrı ileri ya da geri alın.
- Mevsim dönüşlerinde tekrar bakın: fark mevsimle değişiyorsa, açı ayarını yeniden gözden geçirin.
Unutmayın: Hangi takvimin esas alınacağı fıkhî bir tercihtir. Bu rehber hesaplamanın mantığını anlatır; hüküm için caminizin hocasına ya da müftülüğe danışın.
Nida Home vakitleri nasıl hesaplar?
Nida Home'da vakitler harici bir sunucuya bağlı olmadan doğrudan cihazın üzerinde hesaplanır; internet kesildiğinde de doğru kalır. Hicri tarih de yerel olarak hesaplanır.
- Müslüman Dünya Birliği, ISNA, Mısır, Ümmü'l-Kura ve UOIF yöntemleri arasından seçim.
- İmsak ve yatsı açılarının ayarlanabilmesi.
- İkindi için Şafii veya Hanefi seçimi.
- Yüksek enlem kuralı seçimi.
- Her vakit için −60 ile +60 dakika arasında ayar: böylece vakitleri Diyanet takvimine ya da caminizin vakitlerine dakikası dakikasına uyarlayabilirsiniz.
Kaynaklarımızın tamamı Özgünlük ve kaynaklar sayfasında. Kurulum ve sık sorulan sorular için SSS sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Vakitlerin cihazda hesaplandığı ve caminize dakika dakika uyarlanabildiği bir ekran için Nida Home'u inceleyin.
Nida Home'u keşfedinSık sorulan sorular
Diyanet namaz vakitlerini nasıl hesaplıyor?
Diyanet, vakitleri astronomik hesaplara ve fıkhî ölçülere göre belirler. Açıklamalarına göre imsak için güneşin ufkun 18°, yatsı için 17° altında olması esas alınır; ikindi asr-ı evvel esasına göre verilir.
Neden iki namaz vakti uygulaması farklı saat gösteriyor?
En sık nedenler farklı hesaplama açıları, ikindi ayarı (asr-ı evvel veya asr-ı sani), temkin payları, konum hassasiyeti ve yüksek enlem kurallarıdır.
Temkin vakti ne demek?
Hesaplanan vakte eklenen ya da çıkarılan birkaç dakikalık ihtiyat payıdır. Takvimler arasındaki bazı farklar açıdan değil, temkin uygulamasından kaynaklanır.
İkindi için Hanefi mi seçmeliyim?
Diyanet takvimi ikindiyi asr-ı evvel esasına göre verir; bu takvime uymak istiyorsanız çoğu uygulamada standart ayar daha yakın sonuç verir. Hangi vakti esas alacağınızı caminizin hocasına danışın.
Avrupa'da yazın yatsı neden bu kadar geç?
Yüksek enlemlerde güneş yazın ufkun yeterince altına inmez. Bu nedenle özel kurallar uygulanır; Avrupa'nın ileri enlemleri için 2023'ten itibaren uygulanacağı duyurulan ortak bir takvim de bulunuyor.